خلاف شود . خَيَّبَ - تَخْيِيباً [ خيب ] هُ : او را نااميد كرد . الخَيْبَة - [ خيب ] : نوميدى از آنچه كه خواهند . الخَيْدَع - [ خدع ] : خدعه‌گر ، آنكه دوستى او مورد اعتماد نباشد ، گرگ حيله‌گر ، سراب ، روش مخالف با مقصود تا به آن پى نبرند . خَيَّرَ - تَخْيِيراً [ خير ] الشيءَ على غيرِهِ : آن چيز را بر ساير چيزها برترى داد ، - هُ فى الأَمْرِ او بين الأَمْرَيْنِ : او را در آن كار يا ميان دو كار مخيّر كرد . تا هر كدام را كه بخواهد برگزيند . الخَيْر - ج خِيَار و أَخْيَار و خُيُور : خوبى ، نكوئى . اين واه ضدّ ( الشرّ ) است ، مطلق مال ؛ « الخَيرُ العامّ » : رفاه عمومى و مصالح و منافع مردم يك كشور ؛ « لِخَيْرِك » : بنفع تو ؛ « اعمالُ الْخَير » : كارهاى خير و نيكو ؛ « صباحُ الخَيْرِ » : بامدادى خوش ، ج أَخْيار و خِيَار : بسيار نيكوكار و بخشنده ؛ « خِيَارُ النّاسِ » و « اخْيَارُ النّاسِ » : بهترين و برگزيده‌ترين مردم . خَيْر - اسم تفضيل و مخفف ( أَخْير ) است ، مؤنث اين واژه ( خَيْرَة ) است ؛ « هو خَيْر لك » : آن چيز براى تو بهتر و زيبنده‌تر است ؛ « هو خيرٌ منك » : او از تو بهتر است ؛ « خَيرُ الناسِ » : بهترين و برگزيده‌ترين مردم . الخِير - [ خير ] : بخشندگى ، شرافت ، بزرگى ، اصل ، هيأت . الخَيِّر - [ خير ] : كريم و بخشنده . الخَيْرَات - خوبيها ، سودها ، نعمتها . الخَيْرَة - ج خَيْرَات [ خير ] : زن بسيار بخشنده ، زن نيكوكار ، كار نيك . الخِيْرَة - [ خير ] من الشيء أو القوم : بهترين چيزى يا بهترين كس از قوم . الخِيَرَة - [ خير ] من الشيء أو القوم : مترادف ( الخِيرَة ) است . الخَيِّرَة - مؤنث ( الخَيِّر ) است . الخَيْرِيّ - منسوب به ( الخَير ) است . الخِيْرِيّ - [ خير ] ( ن ) : گياهى است زرد رنگ . الخَيْرِيَّة - بخشندگى و نيكى ، مؤنث ( الخَيْرِيّ ) است ؛ « جمعيَّةٌ خَيْرِيةٌ » : انجمن نيكوكارى و كمك به مردم نيازمند . الخَيْزُرَان - ج خَيَازِر [ خزر ] ( ن ) : گياهى است از رسته‌ى نجيليها ، حجم آن بزرگ است و بسرعت مىرويد از چوب ساقه‌هاى اين درخت صندلى مىسازند ، خيزران ، هر چوب نرمى ، نيزه‌ها . الخَيْزُرَانة - واحد ( الخَيْزُرَان ) است ، فرمان كشتى . الخَيْزَلَى - [ خزل ] : مترادف ( الخَوْزَلى ) است . خَيَّسَ - تَخْيِيساً [ خيس ] هُ : او را خوار كرد ، او را زندانى كرد ، او را كوچك و تحقير كرد . الخَيْس - [ خيس ] : مص ، دروغ گوئى ، غم و اندوه ، گمراهى ، خير . الخِيس - ج أخْيَاس [ خيس ] : درخت پرشاخه و برگ ، جنگل و بيشه‌ى شير . الخِيسَة - ج خِيَس : بيشه‌ى شير . الخَيْش - [ خيش ] : پارچه‌ى بافته شده‌ى زير از كتان . الخَيْشَة - واحد ( الخَيْش ) است ، بار كتان . الخَيْشُوم - ج خَيَاشِيم [ خشم ] : انتهاى بينى ، رگهاى داخل بينى ؛ « خَيَاشِيم الجِبَال » : دماغه‌هاى كوهها . خَيَّطَ - تَخْيِيطاً [ خيط ] الشيْبُ في رأسهِ : پيرى همانند نخهاى سفيد در موى سر او پديد آمد . الخَيْط - ج خُيُوط و خُيُوطة و أخْياط [ خيط ] : نخ ، رشته ، - الأبيَض : سپيدى بامداد ، سپيده دم ، - الأسْوَد : سياهى شب ، - من الرقَبَة : نخاع گردن ، - ج خِيطان ؛ « خَيْطُ باطِل » : هوا ، شعاع خورشيد ؛ « خيط التلْويح » : ريسمانى كه بر نوك چوب دام قرار دهند و اين از اصطلاحات شكارگران است . الخِيط - [ خيط ] من النعام أو الجراد : گروه شتر مرغ يا ملخ . الخَيْطَى - [ خيط ] من النَّعام أو الجراد : مترادف [ الخِيط ] است . الخَيْطَل - [ خطل ] : كارى مهم ، عطار ، - ( ح ) : سگ ، - ( ح ) : گربه ، گروه ملخ . خَيِفَ - - خَيَفاً [ خيف ] : يكى از دو چشم او آبى و ديگرى سرمه‌اى شد . خَيَّفَ - تَخْييفا تِ المرأَة بأولادها : آن زن فرزندان خود را با چشمان آبى و سرمه‌اى زائيد ، - القومُ : آن قوم به منزلى درآمدند ، - عن القِتَال : از جنگ روى گردانيد . الخَيْفَاء - ج خِيف : مؤنث ( الأخيف ) است . الخَيْفَة - [ خيف ] : چاقو ، بيشه‌ى شير ، جايگاه شير . الخِيفَة - ج خِيَف [ خوف ] : ترسيدن ، حالت ترسو . خَيَّلَ - تَخْيِيلًا [ خيل ] السحابُ : ابر با رعد و برق آماده‌ى باران شد ، - فيه الخَيْرَ : در او اثر خير پنداشت ، - عَن القَوم : از آن قوم ناتوان شد و ترسيد ، - الفَرَسَ : اسب را دوانيد . اين تعبير در زبان متداول رايج است ، - تَخييلًا و تَخَيُّلًا عليه : بر او تهمت زد ، او را متهم كرد . خُيِّلَ - [ خيل ] اليه و لهُ أَنَّهُ كذا : گمان كرد كه چنين يا چنان است . الخَيْل - ج خُيُول و أخْيَال [ خيل ] : گروه اسبان . اين واژه مجازا بر اسب سواران اطلاق مىشود . الخَيْلَاء - [ خيل ] : مؤنث ( « الأخْيَل » ) است . الخُيَلَاء - [ خيل ] : خودپسندى و خودخواهى ، خود بزرگبينى . الخِيَلاء - [ خيل ] : مترادف ( الخُيَلاء ) است . الخَيْلَان - [ خيل ] : جانورى است دريائى كه نيمى از بدن آن انسان و نيمى ديگر ماهى است . الخَيْلَة - [ خيل ] : مترادف ( الخُيَلَاء ) است . الخَيْلَع - [ خلع ] : پيراهن بدون آستين ، نگرانى و ناراحتى دل كه از آن وسواس پديد آيد ؛ « رجُلٌ خَيْلَعٌ » : مرد سست و ناتوان . الخَيْلِيَّات - ( ج ) : تيره‌اى از حيوانات چهار پايان كه سم آنها از يك ماده‌ى شاخى تشكيل شده از قبيل اسب و الاغ و استر و جز آنها .